Σχέδιο θέσων: Καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση, ιμπεριαλισμοί, γεωπολιτικό χάος και οι επιπτώσεις τους

Το παρακάτω κείμενο αποτελεί την ολοκληρωμένη εκδοχή του κειμένου που βρίσκεται στο αφιέρωμα για τον Ιμπεριαλισμό του τεύχους 122/123 του ΣΠΑΡΤΑΚΟΥ και είναι διαθέσιμο στα αγγλικά και τα γαλλικά στους παρακάτω συνδέσμους:

internationalviewpoint.org

inprecor.fr

 

4η Διεθνής

 

Σύμφωνα με την απόφαση που πήρε η Διεθνής Επιτροπή (ΔΕ) το Φλεβάρη του 2016, το Εκτελεστικό Γραφείο της 4ης Διεθνούς υποβάλλει προς συζήτηση μια πιο επεξεργασμένη έκδοση των θέσεων με τίτλο “Καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση, ιμπεριαλισμοί, γεωπολιτικό χάος και οι επιπτώσεις τους”. Η μετάφρασή τους και η δημοσίευσή τους θα επιτρέψουν να επεκταθεί πέραν της ΔΕ -και πάνω στη βάση ενός κοινού κειμένου αναφοράς- η συζήτηση και η συλλογική επεξεργασία που έχει ξεκινήσει πριν από τρία χρόνια. Σε αυτό το στάδιο, το Γραφείο, δεν παίρνει θέση στις λεπτομέρειες των αναλύσεων ενός κειμένου που βρίσκεται “σε επεξεργασία”. Ελπίζει ωστόσο ότι ένα σχέδιο απόφασης θα μπορέσει να παρουσιαστεί το φθινόπωρο ενόψει της Διεθνούς επιτροπής του 2017, ιδιαίτερα χάρη στις συμβολές που θα υποβληθούν από τις εθνικές οργανώσεις.

Δύο άλλα κείμενα βρίσκονται σε διαδικασία συζήτησης στο επίπεδο της Διεθνούς Επιτροπής, το ένα για το ζήτημα της οικοδόμησης κομμάτων, το άλλο σε σχέση με το “επαναστατικό υποκείμενο”. Αυτοί οι χώροι επεξεργασίας δεν έχουν επομένως ενσωματωθεί στις θέσεις που παρουσιάζονται σήμερα. Τα τρία αυτά ντοκουμέντα θα μπορέσουν στη συνέχεια να εμπλουτιστούν αναμεταξύ τους.

Αυτό που θέλουμε είναι να καταλάβουμε τί υπάρχει το νέο στην παγκόσμια συσσωμάτωση. Είναι χρήσιμο να αναζητήσουμε διατυπώσεις, όρους, ακόμα και έννοιες που να μπορέσουν να αποδώσουν τους νεωτερισμούς. Ορισμένοι όροι, έτσι, προτείνονται εδώ, με πάνω-κάτω υποθετική χροιά. Εξάλλου, πολλές απλό τις λέξεις έχουν διαφορετικές σημασίες ανάλογα με τις χώρες (ή τις πολιτικές παραδόσεις). Επίσης, η επιλογή μιας ονομασίας μπορεί να προσφέρει την αυταπάτη μιας απάντησης, χωρίς στην πραγματικότητα να ορίζεται το περιεχόμενό της. Δεδομένων αυτών των δυσκολιών, ο ένας από τους στόχους της συζήτησης είναι να δοκιμαστεί η δυνατότητα και η χρησιμότητα ενός κατάλληλου λεξιλογίου για την παρούσα κατάσταση.

Τέλος, ορισμένα παραρτήματα θα μπορούν να προστεθούν, για να αναλυθούν περαιτέρω ζητήματα (οικονομική κρίση...) και περιφερειακές καταστάσεις με τη συμβολή των ενδιαφερόμενων εθνικών οργανώσεων.

Εκτελεστικό Γραφείο της 4ης Διεθνούς

 

Η διάλυση της ΕΣΣΔ και η αποσύνθεση του σοβιετικού στρατοπέδου, στις αρχές της δεκαετίας του 1990, επέτρεψε τη γενίκευση των νεοφιλελεύθερων πολιτικών που αρχικά είχαν εφαρμοστεί σε χώρες όπως η Χιλή, η Μεγάλη Βρετανία ή οι ΗΠΑ. Η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση γνώρισε πλήρη ανάπτυξη, οδηγώντας σε έναν νέο τρόπο ιμπεριαλιστικής κυριαρχίας με πολλαπλές και βαθιές επιπτώσεις.

Η νεοφιλελεύθερη τάξη παραμένει ωστόσο ανολοκλήρωτη, ασταθής, και οδηγεί σε μια διεθνή κατάσταση που είναι χρονίως χαοτική. Ορισμένοι παραδοσιακοί ιμπεριαλισμοί συνέχισαν να παρακμάζουν, ενώ νέες καπιταλιστικές δυνάμεις αναδεικνύονται και αναζωογονούν γεωπολιτικούς ανταγωνισμούς. Σε πολλές χώρες και περιοχές, η καθολική βία των νεοφιλελεύθερων διαταγών οδήγησε σε αποσύνθεση των κοινωνικών ιστών, σε οξείες κρίσεις καθεστώτων, ακόμα και σε λαϊκές εξεγέρσεις, αλλά επίσης και σε επικίνδυνες αντεπαναστατικές εξελίξεις. Πολλοί λαοί πληρώνουν ήδη από τώρα βαρύ τίμημα για την παγκόσμια οικολογική κρίση -ιδιαίτερα, αν και όχι μόνο, για την κλιματική θέρμανση-, που όλο και επιδεινώνεται.

Διαθέτουμε τώρα εμπειρία από την καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση και από τις επιπτώσεις της, που μας επιτρέπει, με μια απόσταση, να επικαιροποιήσουμε τις προηγούμενες αναλύσεις μας και να προσεγγίσουμε και νέα θέματα. Ο στόχος είναι, πάνω απ’όλα, να τροφοδοτήσουμε μια διεθνή διαδικασία συλλογικής σκέψης. Η βάση είναι συχνά ορισμένα επιχειρήματα που ήδη συμμεριζόμαστε, αλλά επιχειρούμε να ωθήσουμε τη συζήτηση ακόμα πιο πέρα για τις επιπτώσεις. Με αυτό το στόχο, και με κίνδυνο να υπεραπλουστεύουμε σύνθετες πραγματικότητες, παρουσιάζουμε ως “καθαρές” σημερινές εξελίξεις που συχνά ωστόσο παραμένουν ανολοκλήρωτες, για να μπορέσει να εντοπιστεί καλύτερα αυτό που μοιάζει να είναι καινούργιο.

Ι. Ένας νέος ιμπεριαλιστικός γαλαξίας

Πρώτη διαπίστωση, η κατάσταση σήμερα είναι αρκετά διαφορετική από ό,τι συνέβαινε στις αρχές του 20ου αιώνα ή στην περίοδο 1950-1980. Ας επισημάνουμε ιδιαιτέρως:

·         Βαθιά τροποποίηση και διαφοροποίηση της θέσης των παραδοσιακών ιμπεριαλισμών: Αμερικάνικη (ΗΠΑ) “υπερδύναμη”. Αποτυχία της οικοδόμησης ενός ενσωματωμένου ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού. “Εξασθένιση” των ιμπεριαλισμών της Γαλλίας και της Μ. Βρετανίας. Στρατιωτικά “κουτσουρεμένοι” ιμπεριαλισμοί (κυρίως Γερμανία, αλλά και Ισπανία απέναντι στη Λατινική Αμερική). Διατήρηση υποταγμένης θέσης του γιαπωνέζικου ιμπεριαλισμού. Κρίσεις κοινωνικής αποσύνθεσης σε ορισμένες δυτικές χώρες (Ελλάδα), που ανήκαν ιστορικά στην ιμπεριαλιστική σφαίρα...

·         Ανάδυση νέων (πρωτο)ιμπεριαλισμών -αρχίζοντας από την Κίνα, που επιβάλλεται σήμερα ως η δεύτερη παγκόσμια δύναμη, και χωρίς να ξεχνάμε την ιδιαίτερη περίπτωση της Ρωσίας.

·         Σημαντικές αλλαγές στο διεθνή καταμερισμό της εργασίας, με τη “χρηματιστηριοποίηση” της οικονομίας, την αποβιομηχάνιση ορισμένων δυτικών χωρών, ιδιαίτερα των ευρωπαϊκών, μεταφορά του κέντρου της παγκόσμιας παραγωγής εμπορευμάτων ιδιαίτερα στην Ασία -χωρίς να παραμελούμε ωστόσο το γεγονός ότι οι ΗΠΑ, η Γερμανία, η Ιαπωνία παραμένουν κύριες βιομηχανικές δυνάμεις.

·         Ανισόμερη ανάπτυξη του κάθε ιμπεριαλισμού, που μπορεί να είναι ισχυρός σε ορισμένους τομείς, αδύναμος σε άλλους. Η ιεραρχία των ιμπεριαλιστικών κρατών είναι, κατά συνέπεια, πολύ πιο σύνθετη, απ’ό,τι στο παρελθόν, για να εντοπιστεί. Οι ΗΠΑ παραμένουν προφανώς ο υπαριθμόν ένα ιμπεριαλισμός: είναι η μόνη χώρα που είναι σε θέση να διεκδικεί τη πρωτιά σε σχεδόν όλους τους τομείς, αλλά καταγράφουν ωστόσο ταυτόχρονα και μια σχετική παρακμή στο οικονομικό επίπεδο και προσκρούουν και σε περιορισμούς της παγκόσμιας ισχύος τους.

Ο χαρακτηρισμός των νέων δυνάμεων δεν είναι, επομένως, το μόνο ζήτημα που μας τίθεται. Πρέπει επίσης να επανεξετάσουμε καλύτερα τη μεταβαλλόμενη θέση των παραδοσιακών ιμπεριαλισμών -καθώς και την παγκόσμια ιμπεριαλιστική τάξη στο σύνολό της. Κλασικές έννοιες, όπως “κέντρο” και “περιφέρεια”, ή “Βορράς” και “Νότος”, πρέπει να επανεξεταστούν σε σχέση με μια αυξανόμενη εσωτερική διαφοροποίηση σε κάθε ένα από αυτά τα γεωπολιτικά σύνολα.

ΙΙ. Μια χρόνια γεωπολιτική αστάθεια

Δεύτερη διαπίστωση: η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση δεν έχει οδηγήσει σε σταθερή διεθνή “νέα τάξη”. Αντίθετα:

Υπάρχει ένα κυρίαρχο ιμπεριαλιστικό στρατόπεδο, που θα μπορούσαμε να ονομάσουμε “ατλαντικό μπλοκ” -γιατί διαρθρώνεται γύρω από τον άξονα Βόρειος Αμερική / Ευρωπαϊκή Ένωση-, με την επιφύλαξη ότι δίνουμε σε αυτό τον όρο γεωστρατηγική και όχι γεωγραφική διάσταση, καθώς ενσωματώνει και την Αυστραλία, τη Νέα Ζηλανδία και την Ιαπωνία. Είναι ένα ιεραρχημένο στρατόπεδο, κάτω από την ηγεμονία των ΗΠΑ. Το ΝΑΤΟ είναι ο ένοπλος και διαρκής βραχίονάς του. Η εκτύλιξή του στα ευρωπαϊκά σύνορα με τη ρώσικη “σφαίρα” επιρροής αποδεικνύει ότι η αρχική του λειτουργία δεν έχει χάσει την επικαιρότητά της, τη στιγμή που τα σύνορα αυτά έχουν ξαναγίνει περιοχές συγκρούσεων.

Το ΝΑΤΟ φιλοδοξεί τώρα να επεμβαίνει πολύ πέρα από το διατλαντικό θέατρο επιχειρήσεων. Η κρίση στη Μέση Ανατολή αποδεικνύει ωστόσο ότι ο οργανισμός δεν αποτελεί επιχειρησιακό πλαίσιο που να είναι σε θέση να επιβάλει εύκολα το νόμο του παντού. Η στρατιωτική συμβολή των ευρωπαϊκών του μελών παραμένει περιθωριακή. Οι εντάσεις είναι έντονες με τον περιφερειακό φύλακα, την Τουρκία. Οι συμμαχίες που πλέχτηκαν σε κάθε θέατρο επιχειρήσεων είναι κυμαινόμενης γεωμετρίας και με καθεστώτα που αντιτίθενται μεταξύ τους, όπως η Σαουδική Αραβία και το Ιράν.

Βρισκόμαστε μπροστά σε μια κλιμάκωση του διιμπεριαλιστικού ανταγωνισμού. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, το νέο μέλος, η Κίνα, απαιτεί να εισέλθει στην αίθουσα των πιο μεγάλων. Η Ρωσία επεμβαίνει στη διευρυμένη σφαίρα επιρροής της (Συρία). Η ιαπωνική κυβέρνηση προσπαθεί να μειώσει τη στρατιωτική της εξάρτηση από τις ΗΠΑ και να απελευθερωθεί από τις ειρηνιστικές ρήτρες του ιαπωνικού Συντάγματος. Σε οικονομικό επίπεδο, ο ανταγωνισμός αναζωπυρώνεται, η ελευθερία κινήσεων των κεφαλαίων επιτρέπει ακόμα και σε “υπο-ιμπεριαλισμούς” να διεκδικήσουν πολύ πέρα από την περιφερειακή τους σφαίρα. Σε ιδεολογικό επίπεδο, οι κυρίαρχες τάξεις αντιμετωπίζουν μια κρίση νομιμοποίησης και, συχνά, και σημαντικές θεσμικές δυσλειτουργίες -χάνουν τον έλεγχο εκλογικών διαδικασιών ακόμα και σε χώρες κλειδιά όπως οι ΗΠΑ (νίκη του Τραμπ στις εσωτερικές εκλογές των ρεπουμπλικάνων) ή στο Ηνωμένο Βασίλειο (νίκη του brexit). Η κατάσταση πολέμων είναι διαρκής. Η παγκόσμια οικολογική κρίση έχει αρχίσει να δείχνει γερά τις επιπτώσεις της. Σε ορισμένα τμήματα του κόσμου, ο κοινωνικός ιστός διαλύεται. Οι ανθρωπιστικές καταστροφές και οι αναγκαστικές κινήσεις πληθυσμού φτάνουν σε πρωτόγνωρα (μετά τον Β’Παγκόσμιο Πόλεμο) επίπεδα.

Οι λαοί πληρώνουν εξαιρετικό τίμημα για την επιβολή μιας νέας νεοφιλελεύθερης τάξης. Η σημερινή χρόνια κρίση έχει πολλές αιτίες.

·         Τα ιμπεριαλιστικά κράτη έχουν πάντα για ρόλο να εξασφαλίσουν ευνοϊκές συνθήκες για τη συσσώρευση του κεφαλαίου, αλλά το παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο λειτουργεί απέναντί τους με πολύ πιο ανεξάρτητο, απ’ό,τι στο παρελθόν τρόπο. Αυτή η αποσύνδεση έχει καταστήσει πορώδη, αν δεν έχει διαλύσει τις “ιδιωτικές αυλές”, τις σφαίρες αποκλειστικής επιρροής των παραδοσιακών ιμπεριαλισμών στον κόσμο (εκτός ίσως, σε μεγάλο βαθμό, τη Λατινική Αμερική?). Η πολύ μεγάλη κινητικότητα του κεφαλαίου έχει καταστροφικές επιπτώσεις στην ισορροπία των κοινωνιών, πράγμα που υπονομεύει και τη δράση των κρατών. Η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση, η χρηματιστηριοποίηση, η αυξανόμενη διεθνοποίηση των αλυσίδων παραγωγής μειώνουν και την ικανότητα των κρατών να εφαρμόσουν οικονομικές πολιτικές.

·         Το πρωτόγνωρο επίπεδο χρηματιστηριοποίησης, η ανάπτυξη του λεγόμενου “πλασματικού” κεφαλαίου, εσώτερου στο σύγχρονο καπιταλισμό, πήρε τα τελευταία χρόνια σημαντικές διαστάσεις. Χωρίς να έχει κοπεί η σχέση τους, ωστόσο, οδηγεί σε ανώτερο βαθμό απομάκρυνσης των παραγωγικών διαδικασιών, ενώ και η σχέση ανάμεσα σε αρχικό δανειστή και αρχικό δανειζόμενο χαλαρώνει. Η χρηματιστηριοποίηση έχει στηρίξει την καπιταλιστική ανάπτυξη, αλλά η δική της υπερανάπτυξη ενισχύει τις αντιφάσεις.

·         Το σύστημα του χρέους λειτουργεί πλέον τόσο στο Βορρά όσο και στο Νότο. Αποτελεί εργαλείο κλειδί για τη δικτατορία που επιβάλει το κεφάλαιο στις κοινωνίες και παίζει άμεσα πολιτικό ρόλο, όπως το επιβεβαιώνει η περίπτωση της Ελλάδας, για να επιβληθεί η διατήρηση της νεοφιλελεύθερης τάξης. Μαζί με τις συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, εμποδίζει την εφαρμογή, από μια κυβέρνηση, εναλλακτικών πολιτικών που θα επέτρεπαν μια διέξοδο από την κοινωνική κρίση.

·         Ένας αληθινός “νομισματικός πόλεμος” (συναλλάγματα) έχει ξεκινήσει. Πρόκειται για την μια πλευρά των διιμπεριαλιστικών συγκρούσεων, καθώς η προσφυγή σε ένα νόμισμα καθορίζει τις ζώνες επιρροής.

·         Οι γεωπολιτικές συμμαχίες ήταν προηγουμένως “παγωμένες” από τις διενέξεις αφενός Ανατολής και Δύσης και αφετέρου Κίνας και ΕΣΣΔ (που εξηγούσαν, για παράδειγμα, στη Νότιο Ασία, τους άξονες Ινδία-Ρωσία απέναντι σε ΗΠΑ-Πακιστάν-Κίνα). Αυτές έχουν ξαναγίνει πιο ρευστές και αβέβαιες. Ορισμένα λατινο-αμερικάνικα καθεστώτα επιχείρησαν για κάποιο διάστημα να χαλαρώσουν το σφίξιμο που επιβάλλει η Ουάσιγκτον.

·         Οι διιμπεριαλιστικοί ανταγωνισμοί τροφοδοτούν μια νέα κλιμάκωση των εξοπλισμών, ακόμα και των πυρηνικών, καθώς χώρες όπως οι ΗΠΑ ή η Γαλλία προσπαθούν να τα “εκσυγχρονίσουν, δηλαδή να τα καταστήσουν επιχειρησιακά και πολιτικά αποδεκτά στο πλαίσιο τοπικών συρράξεων.

·         Η άνοδος των αραβικών επαναστάσεων και, κατόπιν, η βιαιότητα της αντεπανάστασης σε πολλές από τις χώρες της περιοχής, συνέβαλαν στο να δημιουργηθεί μια ανεξέλεγκτη κατάσταση σε μια τεράστια περιοχή που επεκτείνεται από τη Μέση Ανατολή ώς το Σαχέλ -και ακόμα πιο πέρα, σε τμήμα της υποσαχάριας Αφρικής.

·         Σε μια πρώτη φάση, μετά την κατάρρευση της ΕΣΣΔ, οι αστικές τάξεις και τα (παραδοσιακά) ιμπεριαλιστικά κράτη υπήρξαν πολύ κατακτητικά: διείσδυση στις αγορές της Ανατολής, επέμβαση στο Αφγανιστάν (2001) και στο Ιράκ (2003)... Κατόπιν, υπήρξε στρατιωτικό λίμνασμα, χρηματοπιστωτική κρίση, άνοδος νέων δυνάμεων, αραβικές επαναστάσεις, ..., με όλα αυτά να καταλήγουν σε απώλεια δυνατότητας πρωτοβουλιών και γεωπολιτικού ελέγχου: Η Ουάσιγκτον αντιδράει σήμερα περισσότερο πυροσβεστικά παρά σχεδιάζοντας την επιβολή της τάξης της.

·         Σε αυτό το πλαίσιο, ο ρόλος των περιφερειακών υπο-ιμπεριαλισμών και δυνάμεων γίνεται πιο σημαντικός: Τουρκία, Ιράν, Σαουδική Αραβία, Ισραήλ, Αίγυπτος, Αλγερία,..., Νότιος Αφρική, Βραζιλία, Ινδία, Νότιος Κορέα,... Παρά την υποταγμένη τους θέση στο εσωτερικό του παγκόσμιου συστήματος κυριαρχίας κάτω από την ηγεμονία των ΗΠΑ, παίζουν επίσης και το δικό τους παιχνίδι, επιπλέον από το να αποτελούν τους τοπικούς χωροφύλακες (όπως η Βραζιλία στην Αϊτή).

Το ένα ερώτημα που μας θέτει η εξέλιξη της διεθνούς κατάστασης είναι η σχέση ανάμεσα στην καμπή του 1989 (κατακτητικοί ιμπεριαλισμοί) και στην καμπή των μέσων της δεκαετίας του 2000 (γεωπολιτική αστάθεια).

Από την άποψη αυτήν, η χρηματοπιστωτική κρίση του 2007-2008 αποτελεί πραγματικό σημείο καμπής. Φέρνοντας στο φως τις εσώτερες αντιφάσεις της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης, είχε μεγάλες επιπτώσεις τόσο σε πολιτικό επίπεδο (απονομιμοποίηση του συστήματος κυριαρχίας) όσο και σε κοινωνικό (πολύ βίαιες στις χώρες που επλήγησαν άμεσα) καθώς και δομικές επιπτώσεις -ιδιαίτερα με την έκρηξη των χρεών. Βρίσκεται στο βάθος των μεγάλων δημοκρατικών κινημάτων που αναδύονται τα τελευταία χρόνια (κατάληψη πλατειών), αλλά και των ανοιχτά αντιδημοκρατικών αντιδραστικών εξελίξεων, όπως στην Ταϊλάνδη: τα “Λευκά Πουκάμισα”, που τροφοδοτούνται από το μεγάλο φόβο των μεσαίων τάξεων.

Σε συνδυασμό με την οικολογική κρίση και με τις μαζικές μετακινήσεις πληθυσμών, η δομική αστάθεια της παγκοσμιοποιημένης τάξης δημιουργεί νέες μορφές φτώχειας (βλέπε ιδιαίτερα τις Φιλιππίνες), που αναγκάζουν τις προοδευτικές οργανώσεις να εφαρμόσουν προσαρμοσμένες πολιτικές.

ΙΙΙ. Παγκοσμιοποίηση και κρίση κυβερνησιμότητας

Οι ιμπεριαλιστικές αστικές τάξεις θέλησαν να επωφεληθούν από την κατάρρευση του σοβιετικού στρατοπέδου και από το άνοιγμα της Κίνας στον καπιταλισμό, για να δημιουργήσουν μια παγκόσμια αγορά με ενιαίους κανόνες που να τους επιτρέπει να ξεδιπλώνουν τα κεφάλαιά τους όπως θέλουν. Οι επιπτώσεις της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης αναγκαστικά υπήρξαν πολύ βαθιές –και επιπλέον ενισχύθηκαν από εξελίξεις που, στην ευφορία τους, αυτές οι ιμπεριαλιστικές αστικές τάξεις δεν θέλησαν να προβλέψουν.

Πράγματι, το σχέδιο αυτό συνεπαγόταν:

·         Να αφαιρεθεί από τους εκλεγμένους θεσμούς (κοινοβούλια, κυβερνήσεις, ...) η δυνατότητα απόφασης στις βασικές επιλογές, αναγκάζοντάς τους να μεταφράσουν στη νομοθεσία τους μέτρα που αποφασίζονται αλλού: Παγκόσμιο Οργανισμό Εμπορίου (ΠΟΕ), διεθνείς συμφωνίες ελεύθερου εμπορίου, κλπ. Αυτό φέρνει ένα τελικό πλήγμα στην κλασική αστική δημοκρατία -πράγμα που μεταγράφηκε, σε ιδεολογικό επίπεδο, με την αναφορά στην “κυβερνησιμότητα”, αντί και στη θέση της δημοκρατίας.

·          Να καταστήσει παράνομους, στο όνομα του επικρατούντος δικαίου του “ανταγωνισμού”, τους “προσαρμοσμένους τρόπους” αστικής δημοκρατίας που προήλθαν από τις ιδιαίτερες ιστορίες των χωρών και των περιοχών (ιστορικός συμβιβασμός ευρωπαϊκού τύπου, λαϊκισμοί λατινο-αμερικάνικου τύπου, κρατική καθοδήγηση ασιατικού τύπου, πελατειακές αναδιανομές διάφορων τύπων, ...). Πράγματι, όλοι τους αντιβαίνουν τις σχέσεις που επιβάλλονται από την παγκόσμια αγορά, δημιουργώντας εμπόδια στην ελεύθερη εκτύλιξη του ιμπεριαλιστικού κεφαλαίου.

·         Να υποτάξει το κοινό δίκαιο στο δίκαιο των επιχειρήσεων, για τις οποίες τα κράτη θα πρέπει να εγγυώνται τα κέρδη τους σε μια επένδυση, σε βάρος του δικαιώματος του πληθυσμού σε υγεία, σε υγιεινό περιβάλλον, σε μια ζωή χωρίς επισφάλειες. Πρόκειται για το ένα από τα κύρια διακυβεύματα της νέας γενιάς συμφωνιών ελεύθερων συναλλαγών, που συμπληρώνουν τις διευθετήσεις που συγκρότησαν οι μεγάλοι διεθνείς οργανισμοί, όπως ο ΠΟΕ, το ΔΝΤ, η Παγκόσμια Τράπεζα.

·         Να κλιμακώνουν χωρίς τέλος την κατάργηση των κοινωνικών δικαιωμάτων. Πράγματι, οι παραδοσιακές ιμπεριαλιστικές αστικές τάξεις βασίστηκαν στην εξασθένιση και στην κρίση του εργατικού κινήματος στις λεγόμενες χώρες του “κέντρου”. Στο όνομα της “ανταγωνιστικότητας” στην παγκόσμια αγορά, τη χρησιμοποίησαν για να διεξάγουν μια συνεχή, συστηματική, επίθεση, για να καταργήσουν τα συλλογικά δικαιώματα που είχαν κατακτηθεί ιδιαίτερα στην περίοδο μετά τον Δεύτερο Παγκόσμιο Πόλεμο. Δεν θέλουν να επιβάλουν ένα νέο “κοινωνικό συμβόλαιο” που να τους είναι πιο ευνοϊκό, θέλουν να τελειώσουν με τέτοιους συμβιβασμούς και να αρπάξουν όλους τους δυνητικά κερδοφόρους τομείς που, ανήκοντας στις δημόσιες υπηρεσίες, τους διέφευγαν, όπως στην υγεία, στην εκπαίδευση, στη συνταξιοδότηση, στις συγκοινωνίες, ...

·         Να αλλάξει το ρόλο που αποδίδεται στα κράτη και τη σχέση μεταξύ ιμπεριαλιστικών κεφαλαίων και εδαφών. Εκτός εξαιρέσεων, οι κυβερνήσεις δεν είναι πλέον συνέταιροι σε μεγάλα βιομηχανικά σχέδια ή στην ανάπτυξη κοινωνικών υποδομών (εκπαίδευση, υγεία,...). Εάν συνεχίζουν να υποστηρίζουν στον κόσμο τις “δικές τους” πολυεθνικές, οι τελευταίες (δεδομένης της δύναμής τους και της διεθνοποίησής τους) δεν αισθάνονται εξαρτώμενες από τις χώρες προέλευσής τους όπως στο παρελθόν: η σχέση είναι πιο “ασύμμετρη” από ποτέ... Ο ρόλος του κράτους, που εξακολουθεί να είναι ουσιαστικός, περισφίγγεται στο να συμβάλει στην επιβολή κανόνων καθολικοποίησης της κινητικότητας των κεφαλαίων, να ανοίγει το δημόσιο τομέα στις ορέξεις του κεφαλαίου, να συμβάλει στη διάλυση των κοινωνικών δικαιωμάτων και στη διατήρηση του πληθυσμού του σε καρφιά.

·         Έχουμε επομένως να κάνουμε με δύο ιεραρχικά συστήματα που δομούν τις παγκόσμιες σχέσεις κυριαρχίας: την ιεραρχία των ιμπεριαλιστικών κρατών, που είναι ήδη αρκετά περίπλοκη όπως το επισημάναμε (σημείο Ι), καθώς και την ιεραρχία των μεγάλων ροών κεφαλαίων που περιβάλλουν τον πλανήτη με τη μορφή δικτύων. Τα δύο αυτά συστήματα έχουν πάψει να αλληλοκαλύπτονται, έστω και αν τα κράτη βρίσκονται στην υπηρεσία των δεύτερων.

Η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση αποτελεί νέο παγκόσμιο τρόπο ταξικής κυριαρχίας, ανολοκλήρωτο και δομικά ασταθή. Πράγματι, οδηγεί σε ανοιχτές κρίσεις νομιμοποίησης και ακυβερνησίας σε πολλές χώρες και ολόκληρες περιοχές, σε κατάσταση διαρκούς κρίσης... Τα υποτιθέμενα κέντρα παγκόσμιας ρύθμισης (ΠΟΕ, Συμβούλια Ασφαλείας του ΟΗΕ,...) είναι ανίκανα να εκπληρώσουν αποτελεσματικά το ρόλο τους.

Μια τάξη δεν μπορεί να κυριαρχεί με διάρκεια σε μια κοινωνία χωρίς κοινωνικές διαμεσολαβήσεις και συμβιβασμούς, χωρίς πηγές νομιμοποίησης ιστορικής, δημοκρατικής, κοινωνικής, επαναστατικής προέλευσης, ... Οι ιμπεριαλιστικές αστικές τάξεις διαλύουν ολόκληρους αιώνες “τεχνογνωσίας” στο χώρο αυτό, στο όνομα της ελευθερίας κινήσεων του κεφαλαίου, την ίδια στιγμή που η επιθετικότητα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών θρυμματίζει τον κοινωνικό ιστό σε μια αυξανόμενη σειρά από χώρες. Το ότι σε μια δυτική χώρα όπως η Ελλάδα, ένα μεγάλο τμήμα του πληθυσμού βλέπει να αποκόβεται από την πρόσβαση στην περίθαλψη και στις υπηρεσίες υγείας, λέει πολλά για την “ακρότητα” (να το τραβήξουν ώς το τέλος) των ευρωπαϊκών αστικών τάξεων.

Την εποχή των αυτοκρατοριών, έπρεπε να εξασφαλιστεί η σταθερότητα των αποικιακών κατακτήσεων -καθώς και (έστω και σε μικρότερο βαθμό) των ζωνών επιρροής κατά τον ψυχρό πόλεμο. Ας πούμε ότι σήμερα, εξαιτίας της κινητικότητας και της χρηματιστηριοποίησης, αυτό εξαρτάται από το μέρος και τη στιγμή... Έτσι, ολόκληρες περιοχές μπορεί να εισέλθουν σε χρόνια κρίση κάτω από τα χτυπήματα της παγκοσμιοποίησης. Η εφαρμογή των νεοφιλελεύθερων διαταγών από φθαρμένα δικτατορικά καθεστώτα προκάλεσε τις λαϊκές εξεγέρσεις του αραβικού κόσμου και μεγάλες κινητοποιήσεις στην Αφρική, ανοιχτές καθεστωτικές κρίσεις και αντεπαναστατικές βίαιες αντιδράσεις, που κατέληξαν σε έντονη αστάθεια.

Η ιδιαιτερότητα του παγκοσμιοποιημένου καπιταλισμού είναι ότι μοιάζει να βολεύεται με την κρίση ως διαρκή κατάσταση: αυτή γίνεται ουσιαστικό στοιχείο για το εσωτερικό της λειτουργίας του νέου παγκόσμιου συστήματος κυριαρχίας. Εάν αυτό είναι αλήθεια, τότε πρέπει να τροποποιήσουμε βαθιά την αντίληψή μας για την “κρίση”, ως ιδιαίτερης στιγμής ανάμεσα σε μακριές περιόδους “κανονικότητας” -και θα συνεχίσουμε να καταγράφουμε και να υφιστάμεθα τις επιπτώσεις του.

IV. Οι νέοι (πρωτο)ιμπεριαλισμοί

Οι παραδοσιακές ιμπεριαλιστικές δυνάμεις θεώρησαν, μετά το 1991, ότι θα εισέρχονταν στην αγορά των τέως λεγόμενων “σοσιαλιστικών” χωρών σε βαθμό που φυσιολογικά θα τις υπέτασσαν -και αναρωτήθηκαν ακόμα και αν το ΝΑΤΟ θα εξακολουθούσε να είχε ένα ρόλο απέναντι στη Ρωσία. Η υπόθεση αυτή δεν ήταν παράλογη, όπως το αποδεικνύει η κατάσταση της Κίνας στην καμπή της δεκαετίας του 2000 και οι όροι για την ένταξη της χώρας αυτής στον ΠΟΕ (πολύ ευνοϊκοί για το διεθνές κεφάλαιο). Αλλά τα πράγματα πήραν διαφορετική τροπή -και αυτό δεν φαίνεται ότι είχε αρχικά ή σοβαρά παρθεί υπόψη από τις κύριες δυνάμεις.

Στην Κίνα, μια νέα αστική τάξη συγκροτήθηκε από το εσωτερικό της χώρας και του καθεστώτος, μέσω κυρίως της “αστικοποίησης” της γραφειοκρατίας, με αυτή την τελευταία να αυτομετασχηματίζεται σε κατέχουσα τάξη μέσα από μηχανισμούς που σήμερα ξέρουμε καλά. Ανασυγκροτήθηκε πάνω σε μια βάση ανεξαρτησίας (κληρονομιά της μαοϊκής επανάστασης) και όχι σαν αστική τάξη εξαρχής οργανικά υποταγμένη στον ιμπεριαλισμό. Η Κίνα έγινε έτσι μια καπιταλιστική δύναμη, που είναι εξάλλου διαρκές μέλος του συμβουλίου ασφαλείας του ΟΗΕ με δικαίωμα βέτο (τα ίδια ισχύουν και για τη Ρωσία), έστω και αν ο κοινωνικός σχηματισμός, που κληρονομήθηκε από μια πολύ ιδιαίτερη ιστορία, παραμένει πρωτότυπος.

Μπορούμε άραγε να την χαρακτηρίσουμε νέο ιμπεριαλισμό; Προφανώς θα πρέπει να διευκρινίσουμε τί εννοούμε με τον όρο αυτόν στο σημερινό παγκόσμιο πλαίσιο, πράγμα που αποτελεί άλλωστε και το αντικείμενο ακριβώς του κειμένου αυτού. Αλλά καθώς η Κίνα έχει γίνει η δεύτερη παγκόσμια δύναμη, μοιάζει όλο και πιο δύσκολο να της αρνηθεί κανείς αυτό το χαρακτήρα, όσο και να είναι εξάλλου ευάλωτο το σημερινό καθεστώς και η οικονομία της. Για πολλά μέλη της ρωσικής αριστερής αντιπολίτευσης στο καθεστώς, συμβαίνει το ίδιο ακριβώς και με τη Ρωσία, παρόλο που αυτή παραμένει οικονομικά εξαρτημένη από τις εξαγωγές της σε αγαθά πρώτων υλών (τα πετρελαϊκά προϊόντα αποτελούν τα δύο τρίτα). Θα μπορούσαμε άραγε σε αυτή την τελευταία περίπτωση να μιλήσουμε για “αδύναμο ιμπεριαλισμό” ή για μικρής ικανότητας εκτύλιξης μιας οικονομικής ιμπεριαλιστικής πολιτικής;

Οι λεγόμενες BRICS προσπάθησαν να παίξουν από κοινού στην αρένα της παγκόσμιας αγοράς, αλλά χωρίς μεγάλη επιτυχία. Οι χώρες που αποτελούν το εύθραυστο αυτό “στρατόπεδο” δεν βρίσκονται στο ίδιο επίπεδο. Η Βραζιλία, η Ινδία, η Νότιος Αφρική μπορούν πιθανώς να χαρακτηριστούν ως υπο-ιμπεριαλισμοί -μια έννοια που προέρχεται από τη δεκαετία του 1970- και ως περιφερειακοί χωροφύλακες, αλλά με μια σημαντική διαφορά σε σχέση με το παρελθόν: διαθέτουν πολύ μεγαλύτερη ελευθερία εξαγωγής κεφαλαίων (βλέπε το “μεγάλο παιχνίδι” που έχει ανοίξει στην Αφρική με τον ανταγωνισμό μεταξύ ΗΠΑ, Καναδά, Μεγάλης Βρετανίας, Γαλλίας, Ινδίας, Βραζιλίας, Νοτίου Αφρικής, Κίνας, Κατάρ, Τουρκίας, Νιγηρίας, Αγκόλας, ...).

Τρία συμπεράσματα εδώ:

·         Ο ανταγωνισμός μεταξύ καπιταλιστικών δυνάμεων αναζωογονείται με την διείσδυση της Κίνας ιδιαίτερα, αλλά και της Ρωσίας, στην Ανατολική Ευρώπη και στη Μέση Ανατολή. Πρόκειται ασφαλώς για διενέξεις μεταξύ καπιταλιστικών δυνάμεων, επομένως για ποιοτική διαφοροποίηση σε σχέση με την προηγούμενη περίοδο.

·         Γενικότερα, σε σχέση με την ελευθερία κίνησης των κεφαλαίων, οι αστικές τάξεις (ακόμα και οι υποταγμένες) και οι πολυεθνικές του “Νότου” μπορούν να χρησιμοποιούν τους κανόνες που χαράχτηκαν μετά το 1991 από τις παραδοσιακές αστικές τάξεις για τον εαυτό τους, ιδιαίτερα στο χώρο των επενδύσεων, καθιστώντας πιο σύνθετο απ’ό,τι στο παρελθόν τον ανταγωνισμό στην παγκόσμια αγορά. Σε σχέση με την πώληση των εμπορευμάτων, ο γενικευμένος ανταγωνισμός των εργαζομένων εξακολουθεί να προωθείται ασφαλώς από τις επιχειρήσεις των παραδοσιακών ιμπεριαλιστικών κέντρων και είναι αυτές ακριβώς που ελέγχουν την πρόσβαση στις καταναλωτικές αγορές των αναπτυγμένων χωρών και όχι οι εταιρείες των παραγωγικών χωρών. Ωστόσο, αυτό ισχύει όλο και λιγότερο στην περίπτωση της Κίνας ή και της Ινδίας ή της Βραζιλίας.

·         Δεν υπάρχει μόνο κρίση νομιμοποίησης των κυρίαρχων τάξεων, αλλά και ιδεολογική κρίση. Αυτή εκδηλώνεται μέσα από την έκταση της θεσμικής κρίσης, όταν οι “κακοί” υποψήφιοι επιβάλλονται σε βάρος και ενάντια στο κατεστημένο, όταν οι ίδιες οι εκλογές χάνουν κάθε φερεγγυότητα στα μάτια αυξανόμενης μερίδας του πληθυσμού. Μην μπορώντας να απαντήσουν σε αυτό, θα καταφεύγουν αναγκαστικά όλο και περισσότερο στο “διαίρει και βασίλευε”, χρησιμοποιώντας τον ρατσισμό, την ισλαμοφοβία και τον αντισημιτισμό, την ξενοφοβία και το στιγματισμό, είτε πρόκειται για τους Κορεάτες στην Ιαπωνία ή τους Αφροαμερικανούς στις ΗΠΑ και στη Βραζιλία, είτε για τους μουσουλμάνους στην Ινδία, για τους σιίτες, τους σουνίτες ή τους χριστιανούς σε μουσουλμανικές χώρες... Ο αγώνας κατά του ρατσισμού και της ξενοφοβίας είναι περισσότερο από ποτέ ουσιαστικός χώρος αντίστασης σε διεθνή κλίμακα. Το ίδιο συμβαίνει και με τις άλλες μορφές διακρίσεων (σεξιστικές, κοινωνικές, ...).

V. Νέες ακροδεξιές, νέοι φασισμοί

Μία από τις πρώτες επιπτώσεις της φαινομενώδους καταστροφικής δύναμης της καπιταλιστικής παγκοσμιοποίησης είναι η εξίσου θεαματική άνοδος νέων ακροδεξιών και νέων φασισμών με (δυνητικά) μαζική βάση. Ορισμένες παίρνουν σχετικά κλασικές μορφές, όπως η Χρυσή Αυγή στην Ελλάδα, ή γονιμοποιούνται σε νέες ξενοφοβίες και σε ταυτοτικές αναδιπλώσεις. Άλλες γεννιόνται με τη μορφή θρησκευτικών φονταμενταλισμών, και αυτό συμβαίνει με όλες τις “μεγάλες” θρησκείες (χριστιανική, βουδιστική, ινδουιστική, μουσουλμανική, ...), ή “εθνο-θρησκειών” (σιωνιστική άκρα δεξιά), ... Τα ρεύματα αυτά αντιπροσωπεύουν σήμερα σημαντική απειλή σε χώρες όπως η Ινδία, η Σρι Λάνκα, το Ισραήλ ή κατάφεραν να επηρεάσουν την πολιτική κυβερνήσεων τόσο σημαντικών όσο των ΗΠΑ (επί Μπους). Ο μουσουλμανικός κόσμος δεν έχει, επομένως, το μονοπώλιο στο χώρο αυτόν. Αλλά σε αυτόν πήρε μια ιδιαίτερα διεθνή διάσταση, με “διασυνοριακά” κινήματα όπως το Ισλαμικό Κράτος ή οι ταλιμπάν (βλέπε την κατάσταση στο Πακιστάν), με δίκτυα που συνδέονται πάνω-κάτω και τυπικά από το Μαρόκο ώς την Ινδονησία και τις νότιες Φιλιππίνες.

Από γενική άποψη, πρέπει να αναλύσουμε περισσότερο τις νέες ακροδεξιές, είτε είναι είτε όχι θρησκευτικές: δεν είναι απλώς αντίγραφα του παρελθόντος, εκφράζουν τη σημερινή εποχή! Αυτό ισχύει ιδιαίτερα για τα θρησκευτικά φονταμενταλιστικά ρεύματα. Είναι σημαντικό να χαρακτηριστούν πολιτικά, για να κατανοηθεί ο ρόλος που παίζουν (ας θυμίσουμε ότι όχι και τόσο παλιά ένα μη αμελητέο τμήμα της διεθνούς ριζοσπαστικής αριστεράς έβλεπε σε αυτά έναν “αντικειμενικά” προοδευτικό ρόλο, έστω και ιδεολογικά αντιδραστικό). Αυτό είναι απαραίτητο για να καταπολεμηθούν οι ερμηνείες για “ουσίες” από τη “σύγκρουση των πολιτισμών”.

Πρόκειται για ακροδεξιά και αντιδραστικά ρεύματα. Συνέβαλαν, έτσι, στο να δοθεί ένα κρίσιμο πλήγμα και να σταματήσει η δυναμική των λαϊκών επαναστάσεων που γεννήθηκαν στην “αραβική άνοιξη”. Δεν έχουν το μονοπώλιο ούτε της ακραίας βίας (βλέπε το καθεστώς Ασάντ!) ούτε της “βαρβαρότητας” (η ιμπεριαλιστική τάξη είναι “βάρβαρη”). Αλλά ασκούν στην κοινωνία έναν έλεγχο και μια τρομοκρατία που έρχεται “από τα κάτω” και που θυμίζει σε πολλές περιπτώσεις τους μεσοπολεμικούς φασισμούς, πριν ανέλθουν στην εξουσία.

Όπως όλοι οι πολιτικοί όροι, έτσι και ο φασισμός έχει συχνά παραποιηθεί ή ερμηνευτεί με διάφορους τρόπους. Ωστόσο, οι δικές μας οργανώσεις συζητούν για το ζήτημα αυτό -πώς εξελίσσονται τα φονταμενταλιστικά κινήματα και οι εθνικιστικές ακροδεξιές που μπορούν να χαρακτηριστούν ή όχι ως φασιστικές- για παράδειγμα σε χώρες όπως το Πακιστάν (ο χώρος των ταλπιμπάν) ή η Ινδία (RSS), επιπλέον από το Ισλαμικό Κράτος για παράδειγμα. Ο “θεοφασισμός” θα μπορούσε να χρησιμοποιηθεί ως γενικός όρος για τέτοιο τύπο ρευμάτων, όλων των θρησκειών.

Όποιες και να είναι οι πιο κατάλληλες ονομασίες για να χαρακτηριστούν οι νέες ακροδεξιές, η άνοδός τους θέτει στην δική μας γενιά αγωνιστών πολιτικά προβλήματα με τα οποία δεν είχαμε να αναμετρηθούμε στην προηγούμενη περίοδο -“αντιφασιστική” αντίσταση σε πλατιά κλίμακα. Πρέπει να δουλέψουμε σε αυτό και χρειάζεται, για αυτό, να συλλογικοποιήσουμε τις εθνικές ή περιφερειακές αναλύσεις και εμπειρίες.

Γενικότερα, η ανανέωση των ριζοσπαστικών δεξιών τροφοδοτεί μια πολύ επικίνδυνη αντιδραστική ώθηση που έχει για στόχο να θέσει σε αμφισβήτηση ιδιαίτερα τα θεμελιώδη δικαιώματα των γυναικών και των LGBTI, με τη στήριξη συχνά των θεσμικών εκκλησιών σε θέματα όπως η έκτρωση (Ισπανία, όπου ένα άθλιο νομοσχέδιο για την κατάργηση των εκτρώσεων αποσοβήθηκε, Ιταλία, ...) ή η κατοχύρωση της οικογένειας (που προβλέπει επιστροφή σε πολύ συντηρητική αντίληψη για το ρόλο της γυναίκας, ..), ακόμα και σε αληθινό κυνήγι μαγισσών ενάντια στους ομοφυλόφιλους (Ιράν, ορισμένες αφρικανικές χώρες όπου είναι ισχυρά τα ευαγγελικά ρεύματα, ...) ή και σε τρανς. Η αντίδραση επιτίθεται, έτσι, μετωπικά στο δικαίωμα αυτοδιάθεσης των γυναικών και των ατόμων (αναγνώριση της ποικιλίας σεξουαλικής κατεύθυνσης), δικαιώματα που έχουν κατακτηθεί με μακριούς αγώνες.

Αυτή η επάνοδος των αντιδραστικών δεξιών ευνοείται από την ιδεολογία της ασφάλειας που προωθούν σήμερα οι αστικές κυβερνήσεις στο όνομα της μάχης κατά της τρομοκρατίας ή της “παράνομης” μετανάστευσης. Συμπληρωματικά, αυτές οι κυβερνήσεις χρησιμοποιούν τους φόβους που έτσι τροφοδοτούνται για να σκληρύνουν το κατασταλτικό κράτος, να εγκαθιδρύσουν όλο και πιο αστυνομικά καθεστώτα και να καταστήσουν αποδεκτά τα ελευθεριοκτόνα μέτρα τους: ολόκληροι πληθυσμοί βρίσκονται πλέον σε καθεστώς “υπόπτου” και υποβάλλονται σε παρακολούθηση.

VI. Αυταρχικά καθεστώτα, δημοκρατική απαίτηση και αλληλεγγύη

Η καπιταλιστική παγκοσμιοποίηση έχει προκαλέσει κρίση στους λεγόμενους δημοκρατικούς θεσμούς (εκεί όπου υπήρχαν) και στον αστικό κοινοβουλευτισμό. Απέναντι την απώλεια αυτή νομιμοποίησης, η κυρίαρχη τάση είναι η εγκαθίδρυση -βίαιη ή έρπουσα- αυταρχικών καθεστώτων που να ξεφεύγουν από τη λαϊκή επικυριαρχία (εξαιρέσεις που επιβεβαιώνουν τον κανόνα: ορισμένες τέως στρατιωτικές δικτατορίες μπορεί ακόμα να υποχρεώνονται να αποδώσουν ή να μοιραστούν ένα τμήμα της εξουσίας, όπως στη Βιρμανία). Το δικαίωμα επιλογής απλώς το αρνιούνται στους πληθυσμούς στο όνομα συμφώνων ή ρυθμίσεων που έχουν συνυπογράψει οι κυβερνώντες τους.

Η δημοκρατική απαίτηση -Democracia real Ya = Αληθινή δημοκρατία τώρα!- κερδίζει έτσι μια πιο άμεσα ανατρεπτική διάσταση απ’ό,τι συνέβαινε συχνά στο παρελθόν, που επιτρέπει να της δοθεί ένα εναλλακτικό, λαϊκό, περιεχόμενο. Το ίδιο και η καθολικότητα των νεοφιλελεύθερων πολιτικών και η εμπορευματοποίηση των “κοινών αγαθών της ανθρωπότητας” που τις συνοδεύει επιτρέπει τη σύγκλιση κοινωνικών αντιστάσεων, όπως το είδαμε στο πλαίσιο του αντιπαγκοσμιοποιητικού κινήματος. Οι επιπτώσεις της κλιματικής αλλαγής, που ήδη γίνονται αισθητές, προσφέρουν επίσης ένα νέο χώρο δυνητικά αντικαπιταλιστικών συγκλίσεων.

Ωστόσο, οι διαρκείς επιπτώσεις των ηττών του εργατικού κινήματος και η νεοφιλελεύθερη ιδεολογική ηγεμονία, η απώλεια φερεγγυότητας της σοσιαλιστικής εναλλακτικής λύσης, αντιβαίνουν τις θετικές αυτές τάσεις. Είναι δύσκολο να αποκτήσουν διάρκεια οι συχνά σημαντικές επιτυχίες των κινημάτων διαμαρτυρίας. Η οξύτητα των καταπιέσεων μπορεί, σε αυτό το πλαίσιο, να ενισχύσει “κλειστές” ταυτοτικές αντιστάσεις, όπου μια καταπιεσμένη κοινότητα παραμένει αδιάφορη απέναντι στη μοίρα που επιφυλάσσεται σε άλλους καταπιεσμένους (όπως στην περίπτωση του “homonationalism”). Η θρησκειοποίηση πολλών συγκρούσεων επίσης συμβάλλει στη διάσπαση των καταπιεσμένων και εκμεταλλευομένων.

Η νεοφιλελεύθερη τάξη δεν μπορεί να επιβληθεί παρά μόνο εάν καταφέρει να καταστρέψει τις παλαιότερες μορφές αλληλεγγύης και να πνίξει την ανάδυση νέων μορφών. Όσο αναγκαία και να είναι, δεν μπορούμε να θεωρήσουμε ότι η αλληλεγγύη αναπτύσσεται “φυσικά” απέναντι στην κρίση, όπως ούτε και ο διεθνισμός απέναντι στο παγκοσμιοποιημένο κεφάλαιο. Χρειάζεται και μια συντονισμένη και συστηματική προσπάθεια στο χώρο αυτόν.

VII. Διεθνισμός κατά καμπισμού

Δεν υπάρχει πλέον καμία μεγάλη δύναμη (μια κατηγορία στην οποία η Κούβα δεν ανήκει) που είναι “μη” ή “αντι” καπιταλιστική. Πρέπει να βγάλουμε όλα τα συμπεράσματα.

Στο παρελθόν, χωρίς ποτέ να ευθυγραμμιστούμε με την διπλωματία του Πεκίνου, υπερασπιζόμασταν τη Λαϊκή Δημοκρατία (και τη δυναμική της επανάστασης) ενάντια στη ιαπωνο-αμερικάνικη συμμαχία -με αυτή την έννοια βρισκόμασταν στο στρατόπεδό της. Αντιτασσόμασταν στο ΝΑΤΟ ό,τι και να σκεφτόμασταν για το σταλινικό καθεστώς. Δεν είμασταν ωστόσο “καμπιστές”, γιατί αυτό καθόλου δεν μας περιόριζε στον αγώνα μας κατά της σταλινικής γραφειοκρατίας. Ενεργούσαμε απλώς μέσα σε έναν κόσμο όπου διαρθρώνονταν γραμμές σύγκρουσης επανάστασης και αντεπανάστασης, στρατοπέδων Ανατολής και Δύσης, καθώς και ΕΣΣΔ και Κίνας. Δεν είναι πλέον η περίπτωση σήμερα.

Η “καμπίστικη” λογική πάντα οδηγούσε στην εγκατάλειψη των θυμάτων (όσων βρίσκονται στην κακή μεριά) στο όνομα του αγώνα κατά του “κύριου εχθρού”. Αυτό ισχύει ακόμα περισσότερο σήμερα απ’ό,τι στο παρελθόν, γιατί οδηγεί στην τοποθέτηση στο πλευρό μιας καπιταλιστικής δύναμης (Ρωσία, Κίνα) -ή, αντίστροφα, στο δυτικό στρατόπεδο, όταν η Μόσχα ή το Πεκίνο θεωρούνται ως η κύρια απειλή. Με αυτόν τον τρόπο, τροφοδοτούνται επιθετικοί εθνικισμοί και καθαγιάζονται τα σύνολα που έχουν κληρονομηθεί από την εποχή των “στρατοπέδων”, ενώ ακριβώς θα έπρεπε να τα σβήσουμε.

Ο καμπισμός μπορεί επίσης εύκολα να οδηγήσει στο να υποστηριχτεί στη Συρία το δολοφονικό καθεστώς του Ασάντ και η ρώσικη επέμβαση –ή ο Συνασπισμός κάτω από την ηγεσία των ΗΠΑ και με τη συμμετοχή ιδιαίτερα της Σαουδικής Αραβίας. Άλλα ρεύματα αρκούνται στο να καταδικάζουν την ιμπεριαλιστική επέμβαση στο Ιράκ και τη Συρία (πράγμα που ασφαλώς πρέπει να κάνουμε), αλλά χωρίς να λένε τί είναι ή τί κάνει το Ισλαμικό Κράτος ούτε να καλούν σε αντίσταση απέναντί του.

Αυτού του είδους η τοποθέτηση απαγορεύει να τεθεί με σαφήνεια το σύνολο των καθηκόντων αλληλεγγύης. Το να θυμίζουμε την ιστορική ευθύνη των ιμπεριαλισμών, της επέμβασης του 2003, τους ανομολόγητους στόχους της σημερινής επέμβασης, το να καταγγείλουμε τον δικό μας ιμπεριαλισμό δεν αρκεί. Πρέπει να σκεφτούμε τα συγκεκριμένα καθήκοντα αλληλεγγύης από την άποψη των αναγκών (ανθρωπιστικών, πολιτικών και υλικών) των πληθυσμών που αποτελούν τα θύματα και των κινημάτων που αγωνίζονται. Πράγμα που δεν μπορεί να γίνει χωρίς σύγκρουση με το καθεστώς του Ασάντ και με τα αντεπαναστατικά φονταμενταλιστικά κινήματα.

Το ίδιο και στην περίπτωση των συνοριακών συγκρούσεων που χωρίζουν σήμερα την ανατολική Ευρώπη, όπως στην περίπτωση της Ουκρανίας, η κατεύθυνσή μας ήταν να δώσουμε τη μάχη, σε όλες τις χώρες, μέσα ή έξω από την ΕΕ, για μια άλλη Ευρώπη που να βασίζεται στην ελεύθερη σύνδεση των επικυρίαρχων λαών ενάντια σε όλες τις σχέσεις κυριαρχίας (εθνικές, κοινωνικές, ...) -πράγμα που σημαίνει για μας το σοσιαλισμό.

VIII. Καπιταλιστική επέκταση και κλιματική κρίση

Η επανένταξη του σινο-σοβιετικού “στρατοπέδου” στην παγκόσμια αγορά επέτρεψε μια τεράστια επέκταση της γεωγραφικής περιοχής όπου κυριαρχεί το κεφάλαιο, πράγμα που θεμελιώνει την αισιοδοξία των ιμπεριαλιστικών αστικών τάξεων. Αλλά επίσης θεμελιώνει και μια δραματική επιτάχυνση της παγκόσμιας οικολογικής κρίσης, σε πολλούς χώρους. Έχουμε φτάσει μάλιστα στο σημείο όπου η μείωση των εκπομπών αερίων με επίπτωση θερμοκηπίου να πρέπει να αρχίσει χωρίς καθυστέρηση και στις μεγάλες χώρες του Νότου που εκπέμπουν και όχι μόνο του Βορρά.

Σε αυτό το πλαίσιο, η ρύθμιση του “οικολογικού χρέους” στο Νότο δεν πρέπει να ευνοήσει την παγκόσμια καπιταλιστική ανάπτυξη και να ωφελήσει είτε τις ιαπωνο-δυτικές πολυεθνικές που έχουν εγκατασταθεί στο Νότο είτε τις πολυεθνικές του Νότου (του τύπου των βραζιλιάνικων αγροτο-βιομηχανικών, κλπ.), πράγμα που θα τροφοδοτούσε αναγκαστικά όλο και περισσότερες κοινωνικές και περιβαλλοντικές κρίσεις.

Εξακολουθεί να υπάρχει πάντα η ανάγκη μιας αλληλεγγύης του “Βορρά προς το Νότο”, για παράδειγμα σε υπεράσπιση των θυμάτων του κλιματικού χάους. Ωστόσο, περισσότερο από ποτέ, είναι ένας κοινός “αντισυστημικός” αγώνας που βρίσκεται στην ημερήσια διάταξη στις σχέσεις “Βορρά-Νότου” από την άποψη των λαϊκών τάξεων: Δηλαδή πρόκειται για έναν συγκλίνοντα αγώνα για μια αντικαπιταλιστική εναλλακτική, για μια άλλη αντίληψη ανάπτυξης τόσο στο “Βορρά” όσο και στο “Νότο” (τα εισαγωγικά χρησιμοποιούνται για να θυμίσουν ότι η ετερογένεια του “Βορρά” και του “Νότου” είναι σήμερα τέτοια που οι έννοιες αυτές μπορεί να είναι παραπλανητικές).

Με την αφετηρία να είναι ο κοινωνικο-περιβαλλοντικός αγώνας για “να αλλάξουμε το σύστημα, όχι το κλίμα”, έχει για άρθρωση τα κοινωνικά κινήματα και όχι μόνο τις ειδικές συμμαχίες για το κλίμα. Πρέπει, έτσι, να δουλέψουμε για τη συνάρθρωση ανάμεσα στα δύο. Εάν δεν “οικολογικοποιήσουμε” τον κοινωνικό αγώνα (όπως αυτό που ήδη γίνεται σε αγροτικούς και αστικούς αγώνες), η αριθμητική επέκταση των “κλιματικών” κινητοποιήσεων θα παραμείνει στην επιφάνεια των πραγμάτων.

Οι επιπτώσεις του κλιματικού χάους ήδη γίνονται αισθητές και η οργάνωση των θυμάτων του, η υπεράσπισή τους και η βοήθεια στην αυτοοργάνωσή τους αποτελούν επίσης τμήμα της οικολογικής πάλης.

Οι επιπτώσεις ενός συνολικού ενεργειακού συστήματος που να βασίζεται σε ορυκτά καύσιμα είναι σήμερα απολύτως σαφή. Εξαιτίας της παγκόσμιας ατμοσφαιρικής θέρμανσης, η κάλυψη σε πάγους συρρικνώνεται, το επίπεδο των ωκεανών ανεβαίνει, οι έρημοι επεκτείνονται, το νερό γίνεται όλο και πιο σπάνιο, η γεωργία απειλείται και τα ακραία κλιματικά φαινόμενα γίνονται όλο και πιο συχνά. Οι επιπτώσεις από τον σούπερ τυφώνα Haiyan στις Φιλιππίνες ξεπερνούν σε έκταση όλα για όσα μας είχαν ήδη προειδοποιήσει. Το προαναγγελμένο μέλλον ανήκει ήδη στο παρόν. Αυτό έχει αποσταθεροποιητικές επιπτώσεις που πηγαίνουν πολύ πιο πέρα από τις περιοχές που πλήττονται άμεσα και προκαλούν αλυσιδωτές αντιδράσεις (βλέπε τους πρόσφυγες στο Μπανγκλαντές και τις συγκρούσεις με την Ινδία στο ζήτημα των μεταναστών).

Οι επιστήμονες συμφωνούν ότι μια μέση αύξηση άνω των 2 βαθμών Κελσίου της θερμοκρασίας στην επιφάνεια του πλανήτη σε σχέση με το προβιομηχανικό επίπεδο θα έβαζε σε κίνηση κλιματικές αντιδράσεις που, αφού ξεκινήσουν, θα είναι αδύνατον να σταματήσουν. Με δεδομένο αυτό, υπάρχουν μερικά βασικά ζητήματα που παραμένουν απολύτως άλυτα.

Το λιώσιμο των πάγων κινδυνεύει να προκαλέσει μια καταστροφική ανύψωση του επιπέδου των θαλασσών. Ακόμα και αν η αύξηση της θερμοκρασίας σταθεροποιηθεί στους +2 βαθμούς Κελσίου, η άνοδος των νερών θα φτάσει πιθανόν, στα τέλη του αιώνα, από 0,6 ώς 2,2 μέτρα. Πιο πέρα, η άνοδος θα είναι πολύ πιο σημαντική. Οι παραθαλάσσιοι οικισμοί στον κόσμο απειλούνται, καθώς και οι νησιωτικές κοινότητες με χαμηλό υψόμετρο. Πάνω από το 50% του Μπανγκλαντές βρίσκεται σε άμεσο κίνδυνο.

Μια νέα διάσταση έρχεται να προστεθεί σε όλα αυτά: η μεγάλη μάζα του πάγου στη δυτική Ανταρκτική δείχνει σημάδια αποσταθεροποίησης, ενώ το λιώσιμό της θα μπορούσε να ανεβάσει το επίπεδο των ωκεανών κατά 7 μέτρα.

Μπορούμε να προβλέψουμε ότι η αύξηση της επίγειας θερμοκρασίας θα έχει καταστροφικές επιπτώσεις στα αποθέματα πόσιμου νερού, με αύξηση των ξηρασιών και με κύματα καύσωνα. Οι πάγοι υποχωρούν με πρωτόγνωρο ρυθμό και οι υδροφόροι ορίζοντες στεγνώνουν. Οι ποταμοί χάνουν την ικανότητά τους. Πάνω από το ήμισυ του πόσιμου νερού στον κόσμο προέρχεται από τα βουνά (απορροές νερού, λιώσιμο χιονιού, ...). Οι πόλεμοι για τον έλεγχο των υδάτινων πόρων θα αποκτήσουν πολύ μεγαλύτερη ένταση.

Πώς να τραφεί ο πληθυσμός του πλανήτη χωρίς να αυξηθεί η προσφυγή σε βιομηχανικές αγρο-καλλιέργειες (αγροτο-βιομηχανία) και στην όλο και αυξανόμενη χρήση παρασιτοκτόνων, ζιζανιοκτόνων και μεταλλαγμένων που καταστρέφουν τη βιόσφαιρα; Στο Νότο, το ζήτημα κλειδί είναι η τροφική κυριαρχία, που να δίνει στους λαούς το δικαίωμα και τα μέσα για να ορίσουν τα δικά τους τροφικά συστήματα. Να δίνει την εξουσία σε αυτούς(-ές) που παράγουν, διανέμουν και καταναλώνουν, αντί στις μεγάλες επιχειρήσεις και στους θεσμούς της αγοράς που σήμερα κυριαρχούν τον κλάδο. Επιτρέπει να τεθεί τέλος στην ιδιοποίηση των εδαφών και απαιτεί μια μεγάλη αγροτική μεταρρύθμιση για να επανέλθει η γη στους παραγωγούς.

Η πιο καταστροφική πλευρά της περιβαλλοντικής κρίσης είναι ίσως η επίπτωσή της στη βιοποικιλότητα -αυτό που ονομάζεται όλο και πιο συχνά η “έκτη εξαφάνιση”. Μια αύξηση της ατμοσφαιρικής θερμοκρασία κατά περίπου 3 βαθμούς Κελσίου, για παράδειγμα, θα σήμαινε ότι το ήμισυ όλων των ειδών θα καταδικάζονταν. Το ένα τέταρτο όλων των θηλαστικών βρίσκεται σε κίνδυνο. Η τωρινή οξύνιση των ωκεανών προκαλεί το θάνατο κοραλλιότοπων, καθώς και των οργανισμών που εξαρτώνται από την ασβεστοποίηση των κελυφών τους. Το μέλλον του δικού μας είδους δεν μπορεί να διαχωριστεί από αυτή την κρίση της βιοποικιλότητας.

IX. Ένας κόσμος διαρκών πολέμων

Πιθανόν να μη βαδίζουμε προς έναν τρίτο παγκόσμιο πόλεμο κατά τα πρότυπα του πρώτου και του δεύτερου, καθώς δεν υπάρχει σύγκρουση για εδαφική μοιρασιά του κόσμου με την έννοια που είχε στο παρελθόν. Αλλά οι παράγοντες πολέμου είναι πολύ βαθιοί και ποικίλοι: νέες διενέξεις ανάμεσα στις δυνάμεις, ανταγωνισμοί στην παγκόσμια αγορά, πρόσβαση στους πόρους, αποσύνθεση κοινωνιών, άνοδος νέων φασισμών που ξεφεύγουν από τον έλεγχο των γεννητόρων τους, αλυσιδωτές επιπτώσεις του κλιματικού χάους και των ανθρωπιστικών κρίσεων πολύ μεγάλης έκτασης...

Έχουμε μπει πλήρως σε έναν κόσμο διαρκών πολέμων (στον πληθυντικό). Ο κάθε πόλεμος πρέπει να αναλυθεί στις ιδιαιτερότητές του. Βρισκόμαστε μπροστά σε πολύ σύνθετες καταστάσεις, όπως σήμερα στη Μέση Ανατολή όπου, στο πλαίσιο ενός ενιαίου θεάτρου επιχειρήσεων (Ιράκ-Συρία), επικαλύπτονται συγκρούσεις με ιδιαίτερα χαρακτηριστικά (συριακό Κουρδιστάν, περιοχή γύρω από το Χαλέπι, κλπ.).

Η κατάσταση αυτή διαρκών πολέμων δεν αφορά μόνο τις διεθνείς συγκρούσεις. Χαρακτηρίζει και την εσωτερική κατάσταση χωρών της Αφρική ή της Λατινικής Αμερικής, όπως το Μεξικό.

Οι πόλεμοι αυτοί είναι εδώ για να διαρκέσουν, με διάφορα πρόσωπα. Πρέπει, επομένως, να ενδιαφερθούμε και πάλι για τον τρόπο με τον οποίο διεξάγονται, ιδιαίτερα μέσα από τις λαϊκές αντιστάσεις, για να καταλάβουμε καλύτερα τις συνθήκες μιας πάλης, την πραγματικότητα μιας κατάστασης, τις συγκεκριμένες απαιτήσεις για αλληλεγγύη...

Ωστόσο, μας χρειάζονται και ορισμένα “σταθερά σημεία” για να κρατήσουμε την πυξίδα σε μια πολύ σύνθετη γεωπολιτική: ταξική ανεξαρτησία απέναντι στους ιμπεριαλισμούς, απέναντι στους μιλιταρισμούς, απέναντι στους φασισμούς και στην άνοδο των ταυτοτικών “αντι-αλληλέγγυων” κινημάτων (ρατσιστικών, ισλαμοφοβικών και αντισημιτικών, ξενόφοβων, καστεϊκών, φονταμενταλιστικών, ομόφοβων, μισογύνικων, αρενωπίστικων, ...).

X. Τα όρια της υπερδύναμης

Οι ενιαίοι κανόνες της παγκοσμιοποιημένης καπιταλιστικής τάξης δεν εμποδίζουν ορισμένες χώρες να είναι πιο ίσες από άλλες. Οι ΗΠΑ επιτρέπουν στον εαυτό τους πράγματα που δεν τα επιτρέπουν σε άλλους. Παίζουν με τη θέση του δολαρίου για να “εξάγουν” το “δικαίωμά” τους σε νομικές απαιτήσεις. Ελέγχουν μεγάλο τμήμα των πιο προχωρημένων τεχνολογιών και διαθέτουν μια στρατιωτική δύναμη χωρίς ανάλογο. Το κράτος τους διατηρεί αυτοδίκαιες λειτουργίες παγκοσμίως που άλλα κράτη δεν έχουν πλέον -ή που δεν έχουν τα μέσα τους.

Οι ΗΠΑ παραμένουν η μόνη υπερδύναμη στον κόσμο -και όμως, χάνουν όλους τους πολέμους που ξεκίνησαν, από το Αφγανιστάν ώς τη Σομαλία. Το φταίξιμο ίσως να είναι η νεοφιλελεύθερη παγκοσμιοποίηση που τους απαγορεύει να παγιώσουν κοινωνικά (σε συμμαχία με τις τοπικές ελίτ) τα προσωρινά στρατιωτικά τους οφέλη. Είναι ίσως επίσης μια επίπτωση της ιδιωτικοποίησης των στρατευμάτων, καθώς οι εταιρείες μισθοφόρων παίζουν αυξανόμενο ρόλο, όπως και οι “ανεπίσημες” ένοπλες συμμορίες στην υπηρεσία ιδιαίτερων συμφερόντων (μεγάλων επιχειρήσεων, μεγάλων κατεχόντων οικογενειών, ...).

Όμως είναι επίσης και το γεγονός ότι αυτή η υπερδύναμη, όσο σούπερ και να είναι, δεν έχει τα μέσα να επεμβαίνει παντού σε συνθήκες δομικής αστάθειας. Θα χρειαζόταν δευτεροκλασάτους ιμπεριαλισμούς που να είναι σε θέση να την συνδράμουν. Η Γαλλία και η Μεγάλη Βρετανία δεν έχουν πλέον παρά περιορισμένες δυνατότητες. Η Ιαπωνία πρέπει ακόμα να διαλύσει τις αντιστάσεις της κοινωνίας της σε μια πλήρη επαναστρατιωτικοποίηση. Το Brexit έφερε τελειωτικό χτύπημα στη συγκρότηση ενός ενοποιημένου ευρωπαϊκού ιμπεριαλισμού: το Ηνωμένο Βασίλειο διαθέτει τη μία από τις μόνες δύο επιχειρησιακές στρατιές της Ένωσης, το ένα από τα κύρια διπλωματικά και χρηματοπιστωτικά δίκτυα, τη μία από τις κύριες οικονομίες της ηπείρου.

Όποιος λέει πόλεμος λέει ταυτόχρονα και αντιπολεμικό κίνημα. Καθώς οι πόλεμοι είναι πολύ διαφορετικοί μεταξύ τους, η συγκρότηση συντονισμένων αντιπολεμικών κινημάτων δεν είναι αυτονόητη. Η αγωνιστική ματιά από τη (δυτική) Ευρώπη στο ζήτημα αυτό μοιάζει απαισιόδοξη, καθώς ο “καμπισμός” έχει διαβρώσει και εξασθενίσει τις κύριες καμπάνιες στο χώρο αυτόν. Αλλά αντιπολεμικό κίνημα υπάρχει, ιδιαίτερα στην Ασία -και στην Ευρασία, και το ξεπέρασμα των συνόρων που κληρονομήθηκαν από την εποχή των στρατοπέδων θα γίνει ιδιαίτερα σε αυτό το ζήτημα.

XI. Ανθρωπιστική κρίση

Νεοφιλελεύθερες πολιτικές, πόλεμοι, κλιματικό χάος, οικονομικοί σπασμοί, οξυμένη βία, διάφορα πογκρόμ, κατάρρευση των συστημάτων κοινωνικής προστασίας, καταστροφικές επιδημίες, γυναίκες που μετατρέπονται σε δούλες, εξαναγκαστικές μεταναστεύσεις, παιδιά που πεθαίνουν αργά από δίψα, εγκαταλειμμένοι από τους γονείς τους στο μέσον του σαχέλ... Ο θριαμβεύων αχαλίνωτος καπιταλισμός γεννάει έναν κόσμο όπου οι ανθρωπιστικές κρίσεις πολλαπλασιάζονται, προκαλώντας πόνους που δεν μπορεί καν να φανταστεί κάποιος που δεν τους έζησε -ακατονόμαστους για όποιον δεν τους βίωσε.

Η αποσύνθεση της κοινωνικής τάξης πραγμάτων αγγίζει ολομέτωπα τα κράτη σε χώρες όπως το Πακιστάν (που διαθέτει πυρηνικά όπλα), ή ακόμα το Μεξικό όπου οι μαφίες, σε συμβίωση με την πολιτική τάξη, χρησιμοποιούν τον τρόμο για να επιβάλουν την κυριαρχία τους -εξού και οι ονομασίες χρεοκοπημένα κράτη, μαφιόζικα κράτη, ναρκοτρομοκρατία.

Αντί να ενισχύεται απέναντι στις έκτακτες καταστάσεις, το ανθρωπιστικό δίκαιο πετιέται στα σκουπίδια από τα κράτη. Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν κρατάει ούτε καν τα προσχήματα στο σεβασμό του διεθνούς δικαίου σε ό,τι αφορά την υποδοχή προσφύγων. Η άθλια συμφωνία που διαπραγματεύτηκε με την Τουρκία αποτελεί απεικόνιση αυτού. Το ίδιο συμβαίνει και με τη μοίρα των Ροοχιντζά στη νοτιοανατολική Ασία.

Σε αυτή τη σύγχρονη βαρβαρότητα πρέπει να απαντήσει μια επέκταση των διεθνιστικών χώρων δράσης. Η αγωνιστική αριστερά και τα κοινωνικά κινήματα πρέπει ιδιαίτερα να εξασφαλίσουν την ανάπτυξη της αλληλεγγύης “από λαό προς λαό” απέναντι στα θύματα της ανθρωπιστικής κρίσης.

Μετά από μια περίοδο όπου η ίδια η έννοια του διεθνισμού ήταν συχνά στόχος χλεύης, το αντιπαγκοσμιοποιητικό κίνημα και κατόπιν ο πολλαπλασιασμός των “καταλήψεων” πλατειών ή συνοικιών, της ξανάδωσαν την ευγενή της χροιά. Πρέπει τώρα αυτός ο αναζωογονημένος διεθνισμός να βρει μορφές δράσης πιο μόνιμες, σε όλους τους χώρους διαμαρτυρίας.

XII. Αυξανόμενη αστάθεια;

[Το τμήμα αυτό πρόκειται να ξαναγραφεί με βάση την εξέλιξη της κατάστασης, των ανταλλαγών και της προώθησης των άλλων ντοκουμέντων (ιδιαίτερα σε σχέση με την τελευταία παράγραφο)]

Στο σημερινό πλαίσιο, είναι αρκετά μάταιο να θέλει κανείς να προβλέψει το μέλλον. Ωστόσο, η αστάθεια τείνει μάλλον να αυξηθεί παρά να μειωθεί και σε πολλές χώρες και περιοχές φτάνουμε σε σημαντικά “σημεία καμπής”. Ας επισημάνουμε ιδιαίτερα:

·         Στη Λατινική Αμερική, ζούμε το τέλος ενός κύκλου, του κύκλου των “προοδευτικών κυβερνήσεων” που αποστασιοποιήθηκαν από την Ουάσινγκτον. Αυτό το τέλος κύκλου εκδηλώνεται με τη μορφή ανοιχτών κρίσεων στη Βενεζουέλα όπως και στη Βραζιλία.

·         Στην Ευρώπη, η εισροή προσφύγων το 2015, η πολιτική εξέλιξη σε χώρες όπως η Ουγγαρία, η νίκη του Brexit στο Ηνωμένο Βασίλειο, έφεραν στην επιφάνεια βαθιές διασπάσεις και κεντρόφυγες τάσεις στο εσωτερικό της ΕΕ. Πιο ανατολικά, η πολεμική πολιτική του Πούτιν δεν μπορεί να κρύψει τη σοβαρότητα της οικονομικής κρίσης και τη φθορά του καθεστώτος.

·         Στην ανατολική Ασία, το ΚΜΤ (Κουομιντάνγκ) έχασε τις τελευταίες εκλογές στην Ταϊβάν, ενώ η νέα κυβέρνηση εκφράζει μια πολιτική μεγαλύτερης ανεξαρτησίας απέναντι στο Πεκίνο και αυτό ενώ οι εντάσεις μεταξύ Κίνας, Ιαπωνίας και ΗΠΑ είναι ιδιαίτερα έντονες. Σε γεωπολιτικό επίπεδο, μπορούμε να πούμε ότι οι σχέσεις ΗΠΑ-Κίνας εξελίσσονται από έναν “ανταγωνισμό μέσα από ανεξαρτησία” προς μια “ανεξαρτησία μέσα από διενέξεις”.

·         Στην Ινδία, η hindutva, η “ινδουικότητα” (BJP-RSS) επιτίθεται στα ίδια τα κοσμικά θεμέλια του κράτους.

·         Στη Μέση Ανατολή, η μαζική και δολοφονική επέμβαση της Ρωσίας άλλαξε τις μοιρασιές, διευκολύνοντας το καθεστώς Ασάντ. Ο αμερικάνικος ιμπεριαλισμός διέκοψε την πολύ περιορισμένη στρατιωτική βοήθεια που χορηγούσε στην μη φονταμενταλιστική αραβική αντιπολίτευση. Τα δυτικά μέσα ενημέρωσης παρουσιάζουν πλέον τις ρωσο-ασαντικές στρατιωτικές ανακαταλήψεις σαν “απελευθέρωση” μιας πόλης ή μιας περιοχής. Ωστόσο, σημαντικές λαϊκές κινητοποιήσεις απέδειξαν ότι η αντίσταση το δικτάτορα Ασάντ παραμένει ζωντανή, και αξίζει τη στήριξή μας.

·         Σε σχέση με την παγκόσμια οικονομία, ορισμένα ερωτήματα τίθενται χωρίς να έχουν όλα προφανή απάντηση. Μια νέα χρηματοπιστωτική κρίση απειλεί, χωρίς να ξέρουμε ακόμα τον καταλύτη της ούτε τις επιπτώσεις της. Βρισκόμαστε άραγε σε μια μακρόχρονη περίοδο στασιμότητας; Οι τεχνολογικές ανακαινίσεις που συνδέονται με την πληροφορική θα μπορέσουν άραγε ή όχι να δώσουν μια σημαντική ώθηση στην παραγωγικότητα της εργασίας; Μια βεβαιότητα πάντως: η επισφάλεια της απασχόλησης, η διάλυση του κοινωνικού ιστού θα συνεχίσουν.

Ο παγκοσμιοποιημένος καπιταλισμός διεξάγει έναν παγκοσμιοποιημένο κοινωνικό πόλεμο.

 

Η απόρριψη της νεοφιλελεύθερης τάξης και οι αντιστάσεις σε αυτόν τον ταξικό πόλεμο εκδηλώνονται με πολλαπλές μορφές, ακόμα και στις αναπτυγμένες καπιταλιστικές χώρες όπως οι ΗΠΑ (πίσω από τον Σάντερς), τη Μεγάλη Βρετανία (πίσω από τον Κόρμπιν), την Ισπανία (κρίση του δικομματισμού και Podemos) ή τη Γαλλία (κίνημα κατά της διάλυσης του κώδικα εργασίας). Το ζήτημα της σύγκλισης των αγώνων, τόσο μέσα σε κάθε χώρα όσο και σε διεθνή κλίμακα, αναδεικνύεται σήμερα σε πιο ουσιαστικό από ποτέ.